Vừa qua, Chính phủ đã ban hành 02 Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em. Đây là những văn bản pháp lý quan trọng trong việc triển khai, thi hành liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính của ngành Y tế. Dưới đây là một số nội dung trọng tâm và những điểm mới của 02 Nghị định nêu trên.
I. Đối với Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (sau đây gọi tắt là Nghị định số 90/2026/NĐ-CP).
Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về hành vi vi phạm, hình thức, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với 06 nhóm lĩnh vực quản lý nhà nước về y tế, bao gồm: (1) Y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS; (2) Khám bệnh, chữa bệnh; (3) Dược, mỹ phẩm; (4) Thiết bị y tế; (5) Bảo hiểm y tế và (6) Dân số. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân được quy định rất nghiêm khắc, cụ thể:
+ Lĩnh vực Dân số: Lên đến 30.000.000 đồng.
+ Lĩnh vực Y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS: Lên đến 50.000.000 đồng.
+ Lĩnh vực Bảo hiểm y tế: Lên đến 75.000.000 đồng.
+ Lĩnh vực Khám bệnh, chữa bệnh; Dược, mỹ phẩm; Thiết bị y tế: Lên đến 100.000.000 đồng.
Lưu ý quan trọng: Cùng một hành vi vi phạm, mức phạt tiền đối với tổ chức sẽ gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.
1. Những điểm mới và trọng tâm theo từng lĩnh vực
a) Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Điểm mới nổi bật về Thuốc lá điện tử)
Nghị định mới đã bổ sung các chế tài trực diện và mạnh mẽ đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng:
+ Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
+ Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền quản lý (trừ trường hợp chứa chấp người thân trong gia đình).
+ Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi sẽ bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
b) Y tế dự phòng và Phòng, chống dịch bệnh
+ Che giấu, không khai báo hoặc khai báo không kịp thời hiện trạng bệnh truyền nhiễm nhóm A của bản thân hoặc người khác bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
+ Từ chối hoặc trốn tránh việc áp dụng quyết định cách ly y tế đối với người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A bị phạt từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
+ Đưa tin không chính xác về tình hình dịch bệnh truyền nhiễm sau khi công bố dịch bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
c) Khám bệnh, chữa bệnh
+ Khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp chứng chỉ hành nghề hoặc đang trong thời gian bị thu hồi/đình chỉ bị phạt rất nặng từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
|+ Hành vi thuê, mượn hoặc cho người khác thuê, mượn chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh cũng chịu mức phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
+ Cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh mà không có giấy phép hoạt động bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
+ Có các hành vi vi phạm quy định về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo (như thực hiện tại cơ sở chưa được phép) bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
d) Lĩnh vực Dược và Mỹ phẩm
+ Bán thuốc trực tuyến: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử đối với thuốc phải kiểm soát đặc biệt, thuốc hạn chế bán lẻ hoặc thuốc kê đơn.
+ Mỹ phẩm: Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường nếu kinh doanh mỹ phẩm có thành phần chất cấm sử dụng sẽ bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
Đưa sản phẩm mỹ phẩm ra lưu thông khi chưa được cấp số tiếp nhận phiếu công bố bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
đ) Lĩnh vực Bảo hiểm y tế (BHYT)
Lập hồ sơ bệnh án khống, kê tăng số lượng thuốc, vật tư y tế mà thực tế người bệnh không sử dụng nhằm chiếm đoạt tiền BHYT sẽ bị phạt tiền tùy theo giá trị vi phạm (từ 200.000 đồng đến 20.000.000 đồng) và buộc hoàn trả số tiền vi phạm.
Hành vi cho người khác mượn thẻ BHYT hoặc sử dụng thẻ của người khác để khám chữa bệnh bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng tùy mức độ.
e) Lĩnh vực Dân số
Nghị định xử lý nghiêm ngặt các hành vi can thiệp giới tính thai nhi:
Bắt mạch, siêu âm hoặc xét nghiệm để chẩn đoán và tiết lộ giới tính thai nhi bị phạt từ 7.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
Phá thai mà biết rõ người đang mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính bị phạt từ 25.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
Thực hiện kỹ thuật triệt sản mà không có sự đồng ý của người
2. Các hình thức xử phạt bổ sung và khắc phục hậu quả
Bên cạnh phạt tiền, Nghị định tăng cường tính răn đe thông qua các hình thức:
a) Xử phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 01 tháng đến 24 tháng; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm.
b) Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai, buộc hoàn trả số tiền thu sai quy định, nộp lại số lợi bất hợp pháp, buộc tiêu hủy
Nghị định hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 5 năm 2026 và chính thức thay thế Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28 tháng 9 năm 2020 cùng các quy định sửa đổi, bổ sung liên quan bị triệt sản bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng. thuốc/vắc xin/mỹ phẩm/thực phẩm vi phạm, hoặc buộc chi trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh do sai sót
II. Đối với Nghị định số 98/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em (sau đây gọi tắt là Nghị định số 98/2026/NĐ-CP).
1. Quy định chung về mức phạt
a) Mức phạt tiền tối đa:
+ Trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội: 50.000.000 đồng đối với cá nhân.
+ Trong lĩnh vực trẻ em: 100.000.000 đồng đối với cá nhân.
b) Mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng một hành vi.
c) Thời hiệu xử phạt: Là 01 năm. Riêng các hành vi vi phạm về tài chính, kinh phí liên quan đến quỹ bảo trợ thì thời hiệu là 02 năm.
2. Các nội dung trọng tâm & điểm mới nổi bật
a) Bảo vệ Trẻ em trên không gian mạng (Điểm mới quan trọng)
- Nghị định bổ sung các hành vi xử phạt nghiêm khắc nhằm thích ứng với kỷ nguyên số:
+ Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi công khai, chia sẻ thông tin đời tư của trẻ em trên không gian mạng mà không có sự đồng ý của cha, mẹ, người giám hộ hoặc trẻ em (từ đủ 7 tuổi trở lên).
+ Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng trẻ em để quảng cáo thuốc lá, rượu, bia và các sản phẩm không phù hợp với lứa tuổi trên mạng xã hội.
b) Chống bạo lực, xâm hại và bóc lột trẻ em
- Hành vi gây tổn hại về tinh thần: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi mắng chửi, đe dọa, cách ly, bỏ mặc gây ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
- Bóc lột sức lao động: Phạt tiền lên đến 25.000.000 đồng nếu bắt trẻ em làm công việc nặng nhọc, độc hại hoặc quá thời gian quy định.
- Cản trở quyền giáo dục: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu không tạo điều kiện cho trẻ em đi học hoặc bắt trẻ nghỉ học để lao động kiếm sống.
c) Lĩnh vực Người cao tuổi và Người khuyết tật
- Nghị định siết chặt việc thực hiện các chính sách an sinh:
+ Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng hình ảnh, sự khiếm khuyết của người khuyết tật hoặc tuổi già của người cao tuổi để trục lợi.
+ Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với các hành vi ngược đãi, không chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật là thành viên gia đình.
+ Điểm mới: Bổ sung chế tài đối với việc không lắp đặt các công trình tiếp cận cho người khuyết tật (lối đi, nhà vệ sinh công cộng) tại các công sở, hạ tầng giao thông theo quy chuẩn.
d) Quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi hoạt động cơ sở trợ giúp xã hội khi chưa được cấp giấy phép hoặc giấy phép đã hết hạn.
- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi thu phí trợ giúp xã hội sai quy định hoặc sử dụng tiền quà tặng, từ thiện không đúng mục đích ghi trên hồ sơ.
3. Các biện pháp khắc phục hậu quả
Nghị định 98/2026/NĐ-CP chú trọng vào việc khôi phục quyền lợi cho đối tượng bị xâm hại:
+ Buộc xin lỗi công khai: Áp dụng cho các hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật.
+ Buộc thu hồi thông tin: Yêu cầu gỡ bỏ thông tin bí mật đời tư của trẻ em trên báo chí và mạng xã hội.
+ Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp: Các khoản tiền trục lợi từ chính sách bảo trợ xã hội phải được nộp lại vào ngân sách nhà nước hoặc trả lại cho đối tượng.
+ Buộc chi trả chi phí y tế: Người vi phạm phải thanh toán toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho đối tượng bị mình gây thương tích.
Nghị định hiệu lực thi hành từ ngày 16 tháng 5 năm 2026 và thay thế Nghị định 130/2021/NĐ-CP với nhiều thay đổi quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ các nhóm đối tượng yếu thế
Khoa Truyền thông - GDSK
