Hành trình tìm lại nụ cười trọn vẹn: Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

Thứ năm - 04/06/2026 05:53

Thiên chức làm mẹ là món quà thiêng liêng nhất mà tạo hóa ban tặng cho người phụ nữ. Một sinh linh bé bỏng chào đời khỏe mạnh, bình an là niềm hạnh phúc vô bờ bến của mỗi gia đình. Thế nhưng, với những người mẹ không may nhiễm HIV, hành trình ấy từng đại diện cho sự sợ hãi, mặc cảm và những giọt nước mắt thầm lặng. Hôm nay, nhờ sự phát triển của y học hiện đại, nỗi sợ ấy đã không còn là ngõ cụt. Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con chính là lời nhắc nhở mạnh mẽ về một mục tiêu nhân văn: Hướng tới một thế hệ trẻ thơ hoàn toàn khỏe mạnh, không có HIV.
HIV không phải là dấu chấm hết cho quyền làm mẹ, nhưng nó là một thử thách nghiệt ngã nếu thiếu đi sự can thiệp y tế. Khoa học đã chứng minh, một người mẹ nhiễm HIV nếu không được điều trị có thể lây truyền virus sang con qua 3 giai đoạn chính:
Giai đoạn mang thai: Virus từ máu mẹ qua nhau thai để vào cơ thể thai nhi (chiếm khoảng 15 - 20%).
Giai đoạn chuyển dạ và sinh con: Khi tử cung co thắt và đứa trẻ tiếp xúc trực tiếp với dịch âm đạo/máu của mẹ (chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 50 - 60%).
Giai đoạn cho con bú: Virus HIV có trong sữa mẹ hoặc lây qua các vết nứt nẻ ở đầu ti mẹ đến niêm mạc miệng của trẻ (chiếm khoảng 15 - 20%).
Nếu không có bất kỳ sự can thiệp nào, tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con lên tới 30% - 40%. Đây là một con số nhói lòng, bởi đứa trẻ sinh ra hoàn toàn vô tội nhưng phải gánh chịu hệ lụy suốt cả cuộc đời.
Ngược lại với bức tranh ảm đạm phía trên, nếu người mẹ được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị dự phòng nghiêm ngặt, tỷ lệ lây nhiễm này sẽ giảm xuống dưới 2%, thậm chí là 0%
Chìa khóa này chính là Thuốc kháng virus (ARV). Khi người mẹ uống ARV đúng liều, đủ giờ, nồng độ virus trong máu sẽ giảm xuống mức thấp nhất (dưới ngưỡng phát hiện), từ đó triệt tiêu con đường lây truyền sang con từ trong bụng mẹ.
Để bảo vệ con yêu một cách trọn vẹn nhất, các bà mẹ và gia đình cần lưu ý 3 cột mốc vàng sau:
Trước khi mang thai (Giai đoạn chuẩn bị)
Các cặp đôi nên đi khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc xét nghiệm HIV trước khi quyết định có con. Nếu người phụ nữ đã nhiễm HIV, họ cần được điều trị ARV ổn định, khi tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện mới nên mang thai dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
Trong thai kỳ (Giai đoạn bảo vệ)
Xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt: Ngay trong lần khám thai đầu tiên, việc xét nghiệm HIV là vô cùng thiết yếu.
Điều trị ARV ngay lập tức: Nếu kết quả dương tính, người mẹ sẽ được xếp vào chương trình điều trị ARV ngay mà không phụ thuộc vào tuổi thai hay số lượng tế bào miễn dịch.
Khi sinh và sau sinh (Giai đoạn về đích)
Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV sẽ được uống thuốc dự phòng bằng siro ARV ngay trong những giờ đầu sau sinh và kéo dài từ 4 - 6 tuần.
Người mẹ cần tuân thủ hướng dẫn về việc nuôi con bằng sữa thay thế hoàn toàn để loại trừ nguy cơ lây qua sữa mẹ.
Trẻ cần được làm xét nghiệm chẩn đoán sớm (PCR) lúc 4 - 6 tuần tuổi để xác định tình trạng nhiễm bệnh và có hướng xử trí kịp thời.

"HIV hiện nay là một bệnh truyền nhiễm mãn tính có thể kiểm soát được bằng thuốc, tương tự như bệnh tiểu đường hay cao huyết áp. Người nhiễm HIV hoàn toàn có quyền và có khả năng sinh ra những đứa con khỏe mạnh nếu họ được yêu thương, sẻ chia và tiếp cận y tế kịp thời."
Chung tay vì một thế hệ trẻ thơ không có HIV
Mỗi đứa trẻ sinh ra đều xứng đáng có một tương lai tươi sáng và một cơ thể lành lặn. Đừng để sự thiếu hiểu biết hay nỗi sợ hãi nhất thời tước đi quyền được sống khỏe mạnh của các con. Hãy cùng nhau lan tỏa thông điệp của tháng hành động, để hành trình chín tháng mười ngày của các người mẹ nhiễm HIV không còn là chuỗi ngày đẫm nước mắt, mà là hành trình của hy vọng, của niềm tin và của những nụ cười trọn vẹn đón chào ngày con chào đời.

Khoa SKSS