Say nắng, say nóng: biểu hiện, xử trí và cách dự phòng
- Thứ tư - 08/04/2026 00:14
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Ánh nắng mặt trời, nhất là về mùa hè và sức nóng là hai nguyên nhân vật lý có thể gây ra những stress đối với cơ thể. Say nóng có thể xuất hiện ở ngoài trời, trong hầm lò, trong nhà, trong buồng bệnh, trong toa xe, trên ô tô… Rất nhiều người coi nhẹ say nắng, say nóng, nhưng nó không chỉ có biểu hiện là mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, nhức đầu… mà còn có thể gây đột quỵ, nếu không xử trí kịp thời có thể để lại các di chứng thần kinh không hồi phục và tử vong.Do đó chúng ta cần hiểu được trong điều kiện, hoàn cảnh nào dễ bị say nắng, say nóng cũng như cách xử trí khi có người bị say nắng, say nóng và cách phòng tránh.
Say nắng, say nóng là một cấp cứu y học. Nếu bạn nghi ngờ ai đó bị say nắng, say nóng bạn nên gọi cấp cứu ngay lập tức và tổ chức sơ cứu nạn nhân cho đến khi nhân viên y tế tới.
Nguyên nhân
Say nắng:
Khi lao động dưới trời nắng.
Ở quá lâu dưới trời nắng.
Dưới tác dụng liên tục của ánh sáng mặt trời gay gắt chiếu vào vùng đầu, gáy, trung tâm điều hòa thân nhiệt cơ thể sẽ bị tổn thương làm rối loạn điều hòa thân nhiệt, mất nước cấp gây nên tổn thương thần kinh có thể hồi phục hoặc không hồi phục.
Say nóng:
Phơi mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời.
Làm việc trong môi trường nhiệt độ cao nóng bức.
Hoạt động thể lực quá sức ở người trẻ.
Sự thải nhiệt bị cản trở (mặc quần áo không thấm mồ hôi, độ ẩm quá cao).
Yếu tố nguy cơ
Béo phì hoặc thiếu cân.
Kiệt muối nước.
Sống một mình.
Tuổi quá cao hoặc quá nhỏ.
Sự thích nghi với khí hậu.
Không uống nước, môi trường nóng.
Tình trạng sức khỏe: mắc các bệnh như: đái tháo đường, bệnh tim – phổi – thận, bệnh tâm thần…
Sử dụng các loại thuốc kháng histamin, thuốc giảm cân, thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch, thuốc huyết áp, thuốc chống động kinh…
Biểu hiện của say nắng, say nóng
Ngất xỉu thường có đầu tiên.
Các triệu chứng khác có thể bao gồm:
Đau nhói đầu.
Chóng mặt, hoa mắt và choáng váng.
Không ra mồ hôi mặc dù thời tiết nóng.
Da đỏ, nóng và khô.
Thường nhiệt độ > 37 độ C.
Yếu cơ hoặc chuột rút.
Buồn nôn và nôn.
Nhịp tim nhanh, mạch nhanh.
Thở nhanh và nông.
Thay đổi hành vi như lú lẫn, mất phương hướng, hoặc trạng thái sửng sốt.
Co giật.
Hôn mê.
Sơ cứu ban đầu
Nếu bạn nghi ngờ ai đó bị say nắng – say nóng, hãy gọi xe cấp cứu ngay lập tức hoặc đưa bệnh nhân tới bệnh viện. Bất cứ sự trì hoãn nào đều có thể khiến bệnh nhân tử vong.
Trong khi đợi hỗ trợ y tế đến, cần phải tiến hành sơ cứu:
Nhanh chóng đưa bệnh nhân tới môi trường có điều hòa nhiệt độ, hoặc tới một khu vực râm mát, và cởi bỏ bất cứ quần áo nào không cần thiết.
Nếu có thể được, đo thêm nhiệt độ trung tâm cơ thể của bệnh nhân và bắt đầu tiến hành sơ cứu bằng cách làm mát:
Làm mát ngay tức thì: quạt và làm ướt da bệnh nhân bằng khăn ướt hoặc vòi nước.
Áp túi nước đá vào nách, bẹn, cổ và lưng bệnh nhân (do các khu vực này nhiều mạch máu gần da nên làm lạnh chúng giúp hạ nhiệt độ nhanh chóng).
Nhúng bệnh nhân vào vòi hoa sen hoặc bồn tắm có nước mát, hoặc bồn tắm nước đá.
Dự phòng say nắng, say nóng
Mặc quần áo rộng, nhẹ và sáng màu, và đội một chiếc mũ rộng vành.
Uống nhiều nước để tránh mất nước, khuyến khích nhiều nước trái cây, nước rau, nước uống bổ sung điện giải khi hoạt động trong thời gian nhiệt độ và độ ẩm cao.
Hoạt động, làm việc tránh thời điểm nắng gắt, nhất là buổi trưa.
Sử dụng kem chống nắng có chỉ số chống nắng SPF > 30.
Tại nhà, đóng cửa rèm, che chắn cửa…trong thời gian nóng nhất trong ngày. Nghỉ ngơi nơi có điều hòa, nhiều cây xanh hoặc nơi râm mát.
Tránh các chất lỏng có chứa cafein hoặc chất có cồn.
Nguyên nhân
Say nắng:
Khi lao động dưới trời nắng.
Ở quá lâu dưới trời nắng.
Dưới tác dụng liên tục của ánh sáng mặt trời gay gắt chiếu vào vùng đầu, gáy, trung tâm điều hòa thân nhiệt cơ thể sẽ bị tổn thương làm rối loạn điều hòa thân nhiệt, mất nước cấp gây nên tổn thương thần kinh có thể hồi phục hoặc không hồi phục.
Say nóng:
Phơi mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời.
Làm việc trong môi trường nhiệt độ cao nóng bức.
Hoạt động thể lực quá sức ở người trẻ.
Sự thải nhiệt bị cản trở (mặc quần áo không thấm mồ hôi, độ ẩm quá cao).
Yếu tố nguy cơ
Béo phì hoặc thiếu cân.
Kiệt muối nước.
Sống một mình.
Tuổi quá cao hoặc quá nhỏ.
Sự thích nghi với khí hậu.
Không uống nước, môi trường nóng.
Tình trạng sức khỏe: mắc các bệnh như: đái tháo đường, bệnh tim – phổi – thận, bệnh tâm thần…
Sử dụng các loại thuốc kháng histamin, thuốc giảm cân, thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch, thuốc huyết áp, thuốc chống động kinh…
Biểu hiện của say nắng, say nóng
Ngất xỉu thường có đầu tiên.
Các triệu chứng khác có thể bao gồm:
Đau nhói đầu.
Chóng mặt, hoa mắt và choáng váng.
Không ra mồ hôi mặc dù thời tiết nóng.
Da đỏ, nóng và khô.
Thường nhiệt độ > 37 độ C.
Yếu cơ hoặc chuột rút.
Buồn nôn và nôn.
Nhịp tim nhanh, mạch nhanh.
Thở nhanh và nông.
Thay đổi hành vi như lú lẫn, mất phương hướng, hoặc trạng thái sửng sốt.
Co giật.
Hôn mê.
Sơ cứu ban đầu
Nếu bạn nghi ngờ ai đó bị say nắng – say nóng, hãy gọi xe cấp cứu ngay lập tức hoặc đưa bệnh nhân tới bệnh viện. Bất cứ sự trì hoãn nào đều có thể khiến bệnh nhân tử vong.
Trong khi đợi hỗ trợ y tế đến, cần phải tiến hành sơ cứu:
Nhanh chóng đưa bệnh nhân tới môi trường có điều hòa nhiệt độ, hoặc tới một khu vực râm mát, và cởi bỏ bất cứ quần áo nào không cần thiết.
Nếu có thể được, đo thêm nhiệt độ trung tâm cơ thể của bệnh nhân và bắt đầu tiến hành sơ cứu bằng cách làm mát:
Làm mát ngay tức thì: quạt và làm ướt da bệnh nhân bằng khăn ướt hoặc vòi nước.
Áp túi nước đá vào nách, bẹn, cổ và lưng bệnh nhân (do các khu vực này nhiều mạch máu gần da nên làm lạnh chúng giúp hạ nhiệt độ nhanh chóng).
Nhúng bệnh nhân vào vòi hoa sen hoặc bồn tắm có nước mát, hoặc bồn tắm nước đá.
Dự phòng say nắng, say nóng
Mặc quần áo rộng, nhẹ và sáng màu, và đội một chiếc mũ rộng vành.
Uống nhiều nước để tránh mất nước, khuyến khích nhiều nước trái cây, nước rau, nước uống bổ sung điện giải khi hoạt động trong thời gian nhiệt độ và độ ẩm cao.
Hoạt động, làm việc tránh thời điểm nắng gắt, nhất là buổi trưa.
Sử dụng kem chống nắng có chỉ số chống nắng SPF > 30.
Tại nhà, đóng cửa rèm, che chắn cửa…trong thời gian nóng nhất trong ngày. Nghỉ ngơi nơi có điều hòa, nhiều cây xanh hoặc nơi râm mát.
Tránh các chất lỏng có chứa cafein hoặc chất có cồn.
Khoa TTGDSK