Viêm não Nhật Bản (Japanese encephalitis) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút gây nên thường gây tổn thương ở não, để lại di chứng thần kinh và có thể gây tử vong. Di chứng bệnh VNNB ở trẻ em rất nặng nề, là gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Viêm não Nhật Bản (Japanese encephalitis) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút gây nên thường gây tổn thương ở não, để lại di chứng thần kinh và có thể gây tử vong. Di chứng bệnh VNNB ở trẻ em rất nặng nề, là gánh nặng cho gia đình và xã hội. Bệnh Viêm não Nhật Bản thường xảy ra ở những nước thuộc khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, bệnh VNNB được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1952. Bệnh lưu hành trong cả nước, nhiều nhất ở các tỉnh đồng bằng và trung du miền Bắc. Các ổ dịch phần lớn tập trung ở những vùng trồng nhiều lúa nước kết hợp với chăn nuôi lợn hoặc vùng trung du bán sơn địa có trồng nhiều hoa quả và nuôi lợn.. Nhờ kết quả phòng bệnh tốt của chương trình Tiêm chủng mở rộng, số trường hợp viêm não do vi rút viêm não Nhật Bản đã giảm đáng kể, đến nay chỉ còn chiếm khoảng 10-15% tổng số các trường hợp mắc bệnh viêm não vi rút. Tại tỉnh Nghệ An, theo số liệu thống kê phần mềm bệnh truyền nhiễm của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh. Năm 2022 trên toàn tỉnh nghi nhận 09 ca mắc VNNB, năm 2023 ghi nhận 06 ca mắc VNNB, từ đầu năm 2024 đến hết tháng 7 trên toàn tỉnh ghi nhận 14 ca mắc VNNB, các ca bệnh chủ yếu gặp ở nhóm 6-10 tuổi (số liệu bao gồm ca các định phòng thí nghiệm và ca nghi ngờ trên lâm sàng).
Đường lây truyền bệnh VNNB
Biểu hiện chính của bệnh là sốt cao và kèm theo các triệu chứng liên quan đến tổn thương hệ thần kinh trung ương bao gồm: nhức đầu dữ dội, buồn nôn và nôn mửa, cứng cổ, lú lẫn, mất định hướng, thay đổi nhân cách, co giật, rối loạn nghe nói, ảo giác, mất trí nhớ, đờ đẫn, hôn mê... Tất cả mọi người, mọi lứa tuổi nếu chưa có miễn dịch với vi rút viêm não Nhật Bản đều có thể bị mắc bệnh. Theo Y văn Thế giới, tại những vùng bệnh viêm não Nhật Bản lưu hành, bệnh thường gặp ở trẻ em dưới 15 tuổi (chiếm tỉ lệ trên 90% số trường hợp mắc bệnh) trong đó đa số là trẻ từ 1 - 5 tuổi. Bệnh VNNB không lây trực tiếp từ người sang người. Bệnh được truyền sang người qua muỗi đốt. Muỗi hút máu động bị vật nhiễm vi rút (thường là từ lợn) rồi từ đó lại đốt người và truyền bệnh cho người. Muỗi truyền bệnh VNNB được gọi là véc tơ truyền bệnh. Bệnh viêm não Nhật Bản chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu mà chủ yếu là điều trị triệu chứng, phối hợp điều trị hỗ trợ và nâng cao thể trạng, sức khỏe cho người bệnh.
Biểu hiện và cách phòng ngừa bệnh VNNB
Để chủ động trong công tác phòng chống bệnh viêm não vi rút, trong đó có bệnh VNNB, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế khuyến cáo các biện pháp phòng bệnh như sau: 1. Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, nhà ở sạch sẽ, vệ sinh chuồng trại chăn nuôi để hạn chế nơi trú đậu của muỗi, dời chuồng gia súc xa nhà, loại bỏ các ổ bọ gậy. 2. Khi ngủ cần mắc màn, thường xuyên sử dụng các biện pháp xua, diệt muỗi; không để trẻ em chơi gần chuồng gia súc 3. Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay với xà phòng, đảm bảo an toàn thực phẩm, ăn chín, uống chín.
4. Thực hiện tốt việc cách ly cũng như hạn chế tiếp xúc với người bệnh và đeo khẩu trang khi chăm sóc người bệnh. 5. Bệnh VNNB đã có vắc xin phòng bệnh, thực hiện tiêm vắc xin VNNB đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh quan trọng và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, nếu chỉ tiêm 1 mũi vắc xin thì không có hiệu lực bảo vệ, nếu tiêm đủ 2 mũi vắc xin hiệu lực bảo vệ đạt trên 80%, tiêm đủ 3 mũi vắc xin hiệu lực bảo vệ đạt 90 - 95% trong khoảng 3 năm, do đó trẻ em cần tiêm chủng với 3 liều cơ bản sau: - Mũi 1: lúc trẻ được 1 tuổi; - Mũi 2: sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần; - Mũi 3: cách mũi 1 là 1 năm. Sau đó cứ 3-4 năm tiêm nhắc lại một lần cho đến khi trẻ qua 15 tuổi.
